Bij PUUR Geboortecentrum staat één ding voorop: iedere zwangere verdient dezelfde professionele en liefdevolle zorg. Steeds vaker begeleidt de praktijk vrouwen die geen of nauwelijks Nederlands spreken. Verloskundige en mede-eigenaar Marette en praktijkcoördinator Saskia vertellen hoe zij omgaan met deze taal- en cultuurverschillen en op welke manier goede communicatie het verschil maakt in de geboortezorg.

Marette is al 28 jaar verloskundige en nog altijd voelt ze zich bevoorrecht. “Ik mag mensen begeleiden tijdens een heel bijzondere periode in hun leven en daarbij écht het verschil maken.” Ook Saskia haalt veel voldoening uit haar werk. “Soms hoef je alleen maar te luisteren naar een cliënt en haar weer positief naar buiten laten gaan. Dat zijn mooie momenten.”

Tegelijkertijd is het werk in de afgelopen jaren veranderd. “Een spreekuur vraagt soms meer inspanning dan vroeger”, zegt Marette. Niet omdat bevallingen ingewikkelder zijn geworden, maar omdat PUUR vaker vrouwen begeleidt die geen Nederlands of Engels spreken.

Marette: “Wij willen dat iedere zwangere professionele en liefdevolle zorg krijgt, ongeacht haar taal. Maar dat vraagt wel om extra aandacht.”

Plaatjeskaart

Die uitdaging ontstaat vaak al vóór de intake. Voor anderstaligen is het digitale aanmeldformulier niet altijd makkelijk in te vullen. Regelmatig helpt een vriendin of kennis bij het eerste contact of verloopt de aanmelding via een zorgorganisatie bij het azc. “Daar begint het communicatieprobleem eigenlijk al,” vertelt Saskia. “Het is bijvoorbeeld niet altijd duidelijk wat de eerste dag van de laatste menstruatie van de zwangere is. Dit is een essentieel gegeven om de zorg te starten.”

Dat vraagt soms om creatieve oplossingen. Zo ontwikkelde PUUR voor het nabijgelegen hotel waar asielzoekers verblijven een plaatjeskaart. Marette: “We werden regelmatig gebeld door het hotel met het verzoek om langs te komen. Dan reden we erheen en bleek het om iets kleins te gaan.” Dankzij de plaatjes kan een zwangere vrouw aanwijzen wat er aan de hand is, bijvoorbeeld dat haar vliezen zijn gebroken. De portier neemt vervolgens contact op met PUUR. “Deze afspraak werkt goed.”

Deze vrouw moet een tolk!

Tijdens intakes op de praktijk merkt Marette snel of taal een belemmering vormt. “Sommige vrouwen spreken nét genoeg Engels om een afspraak te maken. Maar zodra ze tegenover je zitten, merk je dat ze je eigenlijk niet echt begrijpen. Dan zeg ik tegen de assistente: deze mevrouw moet een tolk, geen twijfel mogelijk!”

Marette heeft dan ook weleens een intake stopgezet. “Toen dacht ik: dit heeft geen zin. We plannen een nieuwe intake met een tolk, zodat ik zeker weet dat we de juiste informatie krijgen en dat de vrouw mijn uitleg begrijpt.” Inmiddels herkennen de assistenten aan de balie de signalen ook steeds sneller en reserveren zij alvast een tolk voor een gepland consult.

De eerste 1000 dagen

De eerste 1000 dagen zijn cruciaal voor de gezondheid van een kind. Dat goede communicatie daarbij van onschatbare waarde is, is Marette het mee eens. “Dat is essentieel voor de veiligheid van moeder en baby, zowel mentaal als lichamelijk.”

Ze denkt terug aan een Syrische vrouw tijdens het spreekuur die zich niet lekker voelde. Uit onderzoek bleek dat ze zwangerschapsvergiftiging had. Later ontdekte Marette dat de vrouw dit tijdens een eerdere zwangerschap ook al had gehad. “Bij een Nederlandse cliënt was dat waarschijnlijk meteen verteld of stond dit in het dossier. Dan hadden we veel eerder doorverwezen naar het ziekenhuis en met medicatie kunnen starten.” Dit soort situaties vindt Marette frustrerend: “Als iemand geen Nederlands of Engels spreekt, is het veel lastiger om een diep gesprek te voeren. Je weet nooit helemaal zeker of je voldoende hebt kunnen doorvragen.”

Begrip voor cultuur

Niet alleen taal, maar ook cultuurverschillen spelen een rol. Marette: “In Nederland leggen we alles uit en maken ouders zelf keuzes. In sommige landen werkt dat heel anders. Daar beslist de arts vaker en wordt er veel minder uitgelegd.”

Dat merkt ze tijdens gesprekken over prenatale onderzoeken. “Sommige mensen kiezen vanuit hun geloof om geen onderzoeken te doen. Dat is helemaal goed, als die keuze maar bewust is.” Een tolk heeft hierbij grote meerwaarde.

Marette: “Met een tolk kun je precies uitleggen welke mogelijkheden er zijn. Zo kunnen mensen een weloverwogen keuze maken en zelf de regie houden over de zwangerschap.”

Waarom moeilijk doen als dat niet nodig is?

Marette merkt direct verschil zodra er een tolk aansluit. “Je ziet vaak meteen een glimlach bij de zwangere als zij haar eigen taal hoort.” Ze stelt zich meer open en durft persoonlijke onderwerpen eerder te bespreken. Wel is het belangrijk dat de tolk past bij de cliënt. “Met een mannelijke tolk durven sommige vrouwen bepaalde klachten minder goed te bespreken. Daarom heeft een vrouwelijke tolk vaak de voorkeur.”

Het aanvragen van een tolk is binnen PUUR overigens heel vanzelfsprekend. “Voor veel zaken hebben we uitgebreide protocollen,” vertelt Saskia, “maar voor een tolk aanvragen via Tasnet eigenlijk niet, omdat het zo voor zich spreekt.” Sinds tolken worden vergoed door de zorgverzekeraar, is de drempel bovendien lager geworden. “We zeggen nu veel sneller: we gaan gewoon een tolk aanvragen. Waarom zouden we moeilijk doen als dat niet nodig is?”

Ook voor Marette is die afweging eenvoudig: “Wij zijn als verloskundigen uiteindelijk verantwoordelijk voor de gezondheid van moeder én baby.”